DDGS چیست؟
این خوراک باقی‌مانده ذرتی است که نشاسته‌اش برای تولید اتانول گرفته شده است. پروتئین، چربی و الیاف ذرت در آن می‌ماند و پس از خشک شدن، به‌عنوان خوراک دام فروخته می‌شود. به همین دلیل پروتئین آن حدود ۲۷ تا ۳۰ درصد و چربی‌اش نزدیک ۱۰ درصد است. در نتیجه می‌تواند بخشی از کنجاله سویا و ذرت جیره را جایگزین کند. با این حال، مصرف بدون محاسبه آن ممکن است چربی شیر را کم کند یا پروتئین بی‌مصرف وارد جیره شود. در ادامه می‌بینید برای کدام دام مناسب است و سقف مصرفش چقدر است. همچنین یاد می‌گیرید محموله سالم را از محموله آسیب‌دیده تشخیص دهید.
DDGS چیست و از چه چیزی ساخته می‌شود؟
DDGS مخفف Distillers Dried Grains with Solubles است. در فارسی به آن تفاله خشک‌شده تقطیر همراه با محلول‌ها می‌گویند. کارخانه‌های اتانول معمولاً از ذرت استفاده می‌کنند، اما گندم، جو، سورگوم و برنج هم می‌توانند ماده اولیه باشند. بنابراین ترکیب هر محموله به نوع غله و روش فرآوری بستگی دارد. در این مقاله منظور از DDGS، نوع ذرتی آن است. به این باقی‌مانده خشک‌شده ذرت در فارسی تفاله ذرت هم می‌گویند.
DDGS یک محصول جانبی است، پس خود کارخانه برای تولید آن ذرت نمی‌کارد. هدف اصلی کارخانه اتانول است. با این حال، منابع فنی آن را جایگزینی کم‌هزینه‌تر برای برخی اجزای جیره معرفی می‌کنند. به همین دلیل در سال‌های اخیر در جیره گاو و طیور بیشتر دیده می‌شود.
مراحل تولید DDGS
تولید DDGS در کارخانه‌های اتانول به این ترتیب انجام می‌شود:
ابتدا ذرت آسیاب و با آب و آنزیم مخلوط می‌شود تا نشاسته به قند تبدیل شود.
سپس مخمر قند را می‌خورد و آن را به الکل و گاز تبدیل می‌کند.
الکل در مرحله تقطیر جدا می‌شود و اتانول به دست می‌آید.
آنچه ته دیگ می‌ماند سانتریفیوژ می‌شود و به یک بخش جامد مرطوب و یک بخش مایع تقسیم می‌شود.
بخش مایع را غلیظ می‌کنند تا شربتی به نام «محلول‌ها» (Solubles) به دست آید.
در نهایت شربت به بخش جامد برمی‌گردد و مخلوط خشک می‌شود. حاصل آن DDGS است.
نام «همراه با محلول‌ها» از همین شربت می‌آید. اگر شربت اضافه نشود یا چربی آن گرفته شود، چربی محصول به حدود ۴ تا ۶ درصد می‌رسد. بنابراین DDGS و DDG یک چیز نیستند و ترکیبشان متفاوت است.
ارزش غذایی DDGS؛ چه چیزی به دام می‌رسد؟
حالا که روشن شد DDGS چیست، باید ببینیم چه چیزی در آن وجود دارد. نشاسته ذرت در تولید اتانول مصرف می‌شود، بنابراین نشاسته‌ای در آن نمی‌ماند یا بسیار کم است. در نتیجه پروتئین، چربی و فسفر آن نسبت به ذرت دانه‌ای غلیظ‌تر می‌شود. به همین دلیل جیره‌ای که DDGS دارد باید دوباره محاسبه شود.
پروتئین DDGS و سهم پروتئین عبوری
پروتئین DDGS حدود ۲۷ تا ۳۰ درصد است. بخش مهمی از آن از شکمبه عبور می‌کند. بر اساس یک مرور علمی روی جیره گاو شیری، پروتئین عبوری (RUP) در DDGS خوب بین ۴۷ تا ۶۴ درصد کل پروتئین است. پروتئین عبوری یعنی بخشی که میکروب‌های شکمبه تجزیه نمی‌کنند و مستقیم به روده می‌رسد. گاوهای پرتولید به این بخش بیشتر نیاز دارند، چون پروتئین میکروبی به‌تنهایی نیازشان را کامل نمی‌کند.
با این حال، پروتئین ذرت از نظر لیزین ضعیف است. علاوه بر این، قابلیت هضم لیزین از محموله‌ای به محموله دیگر فرق می‌کند. در یک بررسی، میانگین قابلیت هضم لیزین حدود ۷۰ درصد بود، اما بعضی نمونه‌ها خیلی پایین‌تر بودند. بنابراین در جیره طیور باید لیزین قابل هضم را محاسبه کرد، نه فقط پروتئین خام را.
چربی و فسفر
چربی DDGS حدود ۱۰ درصد است. این مقدار بیش از دو برابر چربی ذرت دانه‌ای (۴٫۲ درصد) و بسیار بیشتر از کنجاله سویا (۱٫۶ درصد) است. این چربی انرژی جیره را بالا می‌برد. اما از طرف دیگر، سقف مصرف را محدود می‌کند.
فسفر DDGS هم زیاد است. به همین دلیل در جیره طیور می‌تواند بخشی از مکمل فسفر را کم کند. همچنین برای طیور، انرژی DDGS حدود ۸۵ درصد انرژی ذرت گزارش شده است.
ماده | مقدار در DDGS | توضیح ساده |
ماده خشک | حدود ۹۰٪ | یعنی حدود ۱۰٪ آن رطوبت است |
پروتئین خام | ۲۷ تا ۳۰٪ | بیشتر از ذرت دانه‌ای |
پروتئین عبوری (RUP) | ۴۷ تا ۶۴٪ از کل پروتئین | یعنی حدود نیمی از پروتئین سالم از شکمبه رد می‌شود |
چربی | حدود ۱۰٪ | نوع کم‌چرب آن حدود ۴٫۵٪ است |
لیزین | حدود ۰٫۷٪ | کم و با قابلیت هضم متغیر |
متیونین | حدود ۰٫۵٪ | |
نشاسته | خیلی کم یا صفر | چون برای اتانول مصرف شده است |
فسفر | زیاد | عدد دقیقی در منابعم نبود |
انرژی برای طیور | حدود ۸۵٪ انرژی ذرت |
DDGS برای کدام دام و طیور مناسب است؟
اعداد این بخش از منابع ترویجی و پژوهشی خارجی گرفته شده‌اند. بنابراین باید با شرایط گله و آنالیز محموله خودتان تطبیق داده شوند. در این منابع، بیشترین کاربرد DDGS در جیره گاو است و در طیور سقف پایین‌تری دارد.
جیره گاو شیری
در جیره گاو شیری، DDGS معمولاً بخشی از کنجاله سویا را جایگزین می‌کند. سقف پیشنهادی در منابع ترویجی حدود ۲۰ درصد ماده خشک جیره است. چون نشاسته ندارد و پروتئین، چربی و فسفرش بیشتر از ذرت است، بعد از افزودن آن باید مقدار علوفه، دانه و مکمل‌ها را اصلاح کرد. اگر جیره یونجه یا سیلاژ پروتئین‌دار زیادی دارد، در غیر این صورت پروتئین بیش از نیاز می‌شود.
چربی هم اهمیت دارد. در آزمایشی در دانشگاه ایالتی آیووا، DDGS پرچرب تولید شیر گاوهای هلشتاین را تغییر نداد، اما چربی شیر کاهش یافت. بنابراین اگر جیره دانه پنبه کامل یا سویای کامل دارد، سقف DDGS را پایین‌تر بگیرید. هر دوی این خوراک‌ها حدود ۲۰ درصد چربی دارند.
جیره گاو پرواری
در گاو پرواری، DDGS هم پروتئین عبوری می‌دهد و هم انرژی. بر اساس ارائه‌ای از دانشگاه نبراسکا، تا حدود ۱۵ درصد جیره بیشتر نقش پروتئینی دارد. در سطوح بالاتر، نقش انرژی آن پررنگ‌تر می‌شود. البته در این سطوح گوگرد و چربی کل جیره باید حتماً کنترل شود.
مرغ تخم‌گذار و گوشتی
در طیور، DDGS بخشی از ذرت و کنجاله سویا را می‌گیرد، اما سقفش پایین‌تر است. در منابع تغذیه طیور، سقف توصیه‌شده برای DDGS ذرتی در جیره مرغ گوشتی، تخم‌گذار، بوقلمون و اردک حدود ۱۵ درصد ذکر شده است. برای جوجه گوشتی در دوره آغازین حدود ۶ درصد و در دوره رشد و پایانی ۱۲ تا ۱۵ درصد پیشنهاد می‌شود. در مرغ تخم‌گذار هم معمولاً ۶ تا ۱۵ درصد به کار می‌رود.
اگر کیفیت محموله معلوم نیست، بهتر است از ۵ تا ۱۰ درصد بالاتر نروید. در یک پژوهش، سطح ۱۲ درصد عملکرد جوجه‌های گوشتی را کاهش داد. علاوه بر این، جیره‌ای که بیش از ۵ تا ۱۰ درصد DDGS دارد باید بر پایه اسیدآمینه قابل هضم نوشته شود. همچنین DDGS در جیره‌های پلت‌شده می‌تواند کیفیت پلت را کم کند.
مزایا و خطرهای DDGS در جیره
مزیت اصلی DDGS این است که پروتئین، انرژی و فسفر را یک‌جا می‌دهد. در یک پژوهش روی جوجه گوشتی، استفاده از آن هزینه خوراک را کاهش داد. با این حال، چند خطر مهم باید جدی گرفته شود.
گوگرد
گوگرد DDGS از محموله‌ای به محموله دیگر فرق می‌کند. حداکثر گوگرد قابل تحمل کل جیره در گاو گوشتی ۰٫۴ درصد گفته شده است. بالاتر از آن، خطر بیماری مغزی ناشی از گوگرد (پلی‌انسفالومالاسی) بالا می‌رود. فقط گوگرد DDGS مهم نیست؛ گوگرد آب و بقیه اجزای جیره هم جمع می‌شود.
چربی زیاد
چربی اضافه در جیره می‌تواند هضم الیاف را کم کند. بنابراین مجموع چربی همه اجزای جیره باید حساب شود، نه فقط چربی DDGS. نوع کم‌چرب DDGS هم وجود دارد. در یک آزمایش، چربی نوع کم‌چرب حدود ۴٫۵ درصد و نوع معمولی ۱۱٫۵ درصد بود. بعضی دامداران هم به‌جای آن از منبعی با چربی کمتر مانند گلوتن ذرت استفاده می‌کنند.
آسیب حرارتی و کیفیت پروتئین
DDGS خوب رنگ طلایی روشن دارد. اگر هنگام خشک کردن بیش از حد گرما ببیند، رنگش تیره و بویش سوخته می‌شود و پروتئین آن، به‌ویژه لیزین، آسیب می‌بیند. با این حال، رنگ به‌تنهایی شاخص کاملی نیست. پژوهشی نشان داده رنگ برای تشخیص آسیب حرارتی لیزین قابل اتکا نیست. یک معیار آزمایشگاهی ساده این است که لیزین دست‌کم ۲٫۸ درصد پروتئین خام باشد.
سم‌های قارچی
میزان سم قارچی ذرت از سالی به سال دیگر فرق می‌کند و به شرایط برداشت و انبار بستگی دارد. بنابراین کارشناسان توصیه می‌کنند هر محموله DDGS آزمایش شود. به همین دلیل نباید فقط به گواهی فروشنده یا ظاهر محصول اکتفا کرد.
DDGS جای چه چیزی را در جیره می‌گیرد؟
DDGS معمولاً سه چیز را به‌صورت جزئی جایگزین می‌کند. اول، بخشی از کنجاله سویا برای تأمین پروتئین. دوم، بخشی از ذرت برای تأمین انرژی. سوم، در جیره طیور، بخشی از مکمل فسفر. کلمه «جزئی» اهمیت دارد، چون لیزین پروتئین ذرت ضعیف است. در نتیجه DDGS تنها جای کنجاله سویا را کامل نمی‌گیرد.
برای مقایسه منابع پروتئینی دیگر جیره، مطلب تفاوت فول فت سویا با کنجاله سویا می‌تواند کمک کند. در نهایت انتخاب بین این منابع به قیمت، گونه دام و تعادل کل جیره بستگی دارد.
مقایسه چربی با دو خوراک دیگر
خوراک | چربی |
DDGS | ۱۰٪ |
ذرت دانه‌ای | ۴٫۲٪ |
کنجاله سویا | ۱٫۶٪ |
این عددها میانگین‌اند و از محموله‌ای به محموله دیگر فرق می‌کنند. برای همین قبل از خرید باید آنالیز همان محموله را بگیرید
هنگام خرید DDGS چه چیزهایی را باید بررسی کرد؟
قبل از خرید، این موارد را از فروشنده یا آزمایشگاه بخواهید و کنترل کنید:
آنالیز محموله: پروتئین، چربی، رطوبت و گوگرد باید مشخص باشد. DDGS خشک حدود ۹۰ درصد ماده خشک دارد.
رنگ و بو: رنگ طلایی روشن و بدون بوی سوختگی نشانه بهتری است.
آزمایش سم قارچی: هر محموله باید جداگانه بررسی شود.
نوع محصول: مشخص کنید از کدام غله است و کم‌چرب است یا معمولی.
ورود تدریجی به جیره: در یک مطالعه روی مرغ تخم‌گذار، سطوح بالای DDGS طی یک برنامه چهار هفته‌ای و پله‌پله افزایش یافت.
بازنویسی جیره: پس از افزودن DDGS، پروتئین، انرژی، چربی و فسفر جیره را دوباره حساب کنید.
جمع‌بندی: DDGS چیست و آیا ارزش دارد؟
پس DDGS باقی‌مانده ذرتِ اتانول‌گیری‌شده است که پروتئین، چربی، فسفر و پروتئین عبوری را یک‌جا به جیره می‌آورد. بنابراین در جیره گاو و مرغ می‌تواند بخشی از سویا و ذرت را بگیرد و هزینه را پایین بیاورد. با این حال، سقف مصرف، چربی، گوگرد و کیفیت محموله مشخص می‌کند که صرفه‌جویی واقعی است یا ضرر پنهان. در نتیجه پیش از خرید آنالیز محموله را بررسی کنید و جیره را با نظر کارشناس تغذیه تنظیم کنید.