کنجاله پروتئینی پرودین
کنجاله عمومی، یا همان کنجاله پروتئینی پرودین، خوراکی پلت‌شده است که هشت جزء در آن ترکیب شده‌اند: کنجاله سویا، کلزا، آفتابگردان، کنجد، کنجاله تخمیری ذرت، کنجاله ذرت، گلوتن ذرت و یک بایندر. پروتئین خام آن ۲۸ تا ۳۰ درصد (بر پایه وزن خشک) است. در جیره گاو، بره، گوسفند و بز می‌تواند بخشی از کنجاله سویا یا همه آن را جایگزین کند. بنابراین دامداری که قیمت سویا برایش سنگین شده، گزینه‌ای دارد که درصد جایگزینی‌اش برای هر گروه از دام‌ها مشخص است. با این حال، پروتئین این خوراک از سویا کمتر است و جایگزینی یک‌به‌یک وزنی نتیجه درستی نمی‌دهد. در ادامه می‌بینید هر جزء چه نقشی دارد، آنالیز چه می‌گوید و برای هر دام چه درصدی مناسب است.
کنجاله عمومی از چه اجزایی ساخته شده است؟
کنجاله پروتئینی پرودین مخلوط پلت‌شده‌ای از چند کنجاله دانه روغنی و فرآورده‌های ذرت است. اجزای آن در جدول زیر دیده می‌شود. بنابراین پروتئین این خوراک از چند منبع تأمین می‌شود و به یک ماده وابسته نیست.
گروه | اجزا | نقش در ترکیب |
کنجاله‌های دانه روغنی | سویا، کلزا، آفتابگردان، کنجد | منبع پروتئین |
فرآورده‌های ذرت | کنجاله تخمیری ذرت، کنجاله ذرت، گلوتن ذرت | منبع پروتئین و انرژی |
ماده چسباننده | بایندر | استحکام پلت |
نقش هر جزء در ترکیب
کنجاله سویا اسیدهای آمینه قابل هضم زیادی دارد و در جیره دام و طیور پرکاربرد است. کنجاله کلزا فیبر بیشتری از سویا دارد و گلوکوزینولات هم دارد که مصرف آن را محدود می‌کند. کنجاله آفتابگردان نیز بسته به اینکه با پوست یا بدون پوست تهیه شود، پروتئین و فیبر متفاوتی دارد. کنجاله کنجد هم علاوه بر پروتئین، چربی و مواد معدنی دارد.
سه جزء ذرتی ترکیب، یعنی کنجاله تخمیری ذرت، کنجاله ذرت و گلوتن ذرت، پروتئین و انرژی را به مخلوط اضافه می‌کنند. بایندر هم ذرات را به هم می‌چسباند و به مخلوط شکل پلت می‌دهد. به همین دلیل این خوراک به‌صورت استوانه‌های کوتاه و قهوه‌ای دیده می‌شود.
اگر درباره خوراک‌های تخمیری ذرتی مثل DDGS بیشتر می‌خواهید بدانید، مقاله ارزش غذایی و مصرف DDGS در جیره گاو و طیور را بخوانید.
آنالیز کنجاله پروتئینی پرودین
آنالیز مهم‌ترین ابزار جیره‌نویس است. آنچه کنجاله عمومی را برای جیره‌نویس قابل محاسبه می‌کند، همین اعداد آزمایشگاهی است. آنالیز شیمیایی این خوراک در جدول زیر آمده است:
پارامتر | مقدار |
پروتئین خام (CP) | ۲۸ تا ۳۰ درصد (بر پایه وزن خشک) |
خاکستر نامحلول در اسید | کمتر از ۱٫۵ درصد |
اوره کیفی | منفی |
پروتئین خام و مقایسه با سویا
پروتئین خام این خوراک ۲۸ تا ۳۰ درصد (بر پایه وزن خشک) است. بنابراین در وزن واقعی که به دام می‌دهید، کمی کمتر می‌شود. در مقابل، کنجاله سویای معمولی ۴۱ تا ۴۸ درصد پروتئین دارد. در نتیجه یک کیلو از این کنجاله، پروتئین یک کیلو سویا را تأمین نمی‌کند.
برای مثال، ده کیلو کنجاله سویا با ۴۴ درصد پروتئین حدود ۴٫۴ کیلو پروتئین دارد. برای رسیدن به همین مقدار با خوراکی که ۲۹ درصد پروتئین دارد، حدود ۱۵ کیلو لازم است. این فقط یک محاسبه ساده است و درصد جایگزینی واقعی را باید جیره‌نویس تعیین کند.
خاکستر نامحلول در اسید و اوره کیفی
خاکستر نامحلول در اسید نشان می‌دهد چه مقدار خاک و ماسه همراه خوراک است. هرچه این عدد کمتر باشد، آلودگی معدنی کمتری وجود دارد. در کنجاله پروتئینی پرودین این عدد کمتر از ۱٫۵ درصد است.
آزمون اوره کیفی این خوراک منفی است. این یعنی اوره به خوراک اضافه نشده و پروتئین آن از منابع گیاهی ترکیب تأمین می‌شود. با این حال، منفی بودن اوره به‌تنهایی کیفیت پروتئین را ثابت نمی‌کند. بنابراین بهتر است آنالیز هر محموله را هم کنار آن ببینید.
میزان مصرف کنجاله پروتئینی پرودین در کنسانتره
کنجاله پروتئینی پرودین در کنسانتره دام به‌جای بخشی از کنجاله سویا یا همه آن به کار می‌رود. جدول زیر نشان می‌دهد برای هر گروه از دام‌ها چه سهمی از کنجاله سویای کنسانتره را می‌توان با آن عوض کرد.
گروه دام | جایگزینی کنجاله سویا |
گاو شیری کم‌تولید و متوسط‌تولید | تا ۵۰٪ |
گاو خشک و تلیسه | کامل |
بره پرواری جوان (زیر ۴۰ کیلوگرم) | تا ۵۰٪ |
بره پرواری (بالای ۴۰ کیلوگرم) | کامل |
گوسفند و بز داشتی | کامل |
گاو شیری، گاو خشک و تلیسه
در گاوهای شیری کم‌تولید و متوسط‌تولید، این خوراک تا ۵۰ درصد جایگزین کنجاله سویا می‌شود. یعنی نیمی از سهم سویای کنسانتره می‌تواند با آن عوض شود و نیم دیگر همان سویا بماند. در گاوهای خشک و تلیسه‌ها جایگزینی کامل با کنجاله سویا انجام می‌شود. در گاوهای پرتولید نیاز پروتئینی دقیق‌تر است. بنابراین در گله پرتولید بهتر است جیره‌نویس ابتدا آنالیز و بازده را بررسی کند.
بره پرواری، گوسفند و بز
در بره‌های پرواری جوان زیر ۴۰ کیلوگرم، تا ۵۰ درصد کنجاله سویا با این خوراک جایگزین می‌شود. در بره‌های پرواری بالای ۴۰ کیلوگرم، جایگزینی کامل است. گوسفند و بز داشتی هم جایگزینی کامل دارند. به این ترتیب بره‌های سبک‌تر سقف پایین‌تری دارند و بره‌های سنگین‌تر و دام‌های داشتی سقف بالاتری.
مزایا و محدودیت‌های جایگزینی بخشی از سویا
مزیت اصلی این خوراک این است که چند منبع پروتئینی را در یک پلت دارد. علاوه بر این، پروتئین آن از منابع گیاهی ترکیب تأمین می‌شود و آزمون اوره کیفی آن منفی است. همچنین برای هر گروه از دام‌ها درصد جایگزینی مشخصی وجود دارد و همین کار جیره‌نویس را ساده‌تر می‌کند.
برای سنجیدن صرفه اقتصادی، قیمت هر کیلو خوراک را بر درصد پروتئین آن تقسیم کنید. عددی که به دست می‌آید، هزینه هر واحد پروتئین است. به همین دلیل کم‌قیمت‌تر بودن هر کیلو به‌تنهایی نشانه ارزان‌تر بودن پروتئین نیست.
از طرف دیگر، پروتئین این خوراک از سویا کمتر است و جایگزینی باید بر پایه پروتئین انجام شود، نه وزن. همچنین چون ترکیبی از چند ماده است، بهتر است آنالیز هر محموله بررسی شود. در نهایت، درصدهای جایگزینی فقط برای گروه‌های مشخصی از دام صدق می‌کنند و برای بقیه باید با جیره‌نویس یا کارشناس تغذیه تصمیم گرفت.
جمع‌بندی: کنجاله عمومی برای کدام دام و با چه درصدی؟
کنجاله عمومی خوراکی پلت‌شده از هشت جزء است که پروتئین خام آن ۲۸ تا ۳۰ درصد و اوره کیفی آن منفی است. بنابراین می‌تواند در گاو شیری کم‌تولید و متوسط‌تولید و بره زیر ۴۰ کیلوگرم تا ۵۰ درصد، و در گاو خشک، تلیسه، بره بالای ۴۰ کیلوگرم، گوسفند و بز داشتی به‌طور کامل جای کنجاله سویا را بگیرد. با این حال، چون پروتئینش از سویا کمتر است، جایگزینی باید بر پایه پروتئین حساب شود. در نتیجه پیش از مصرف آنالیز محموله را بررسی کنید و درصد جایگزینی را با جیره‌نویس یا کارشناس تغذیه تنظیم کنید.
FAQ
آیا این خوراک اوره دارد؟
نه. آزمون اوره کیفی آن منفی است، یعنی اوره به آن اضافه نشده است. با این حال، برای ارزیابی کیفیت پروتئین باید آنالیز کامل محموله را هم دید.
برای کدام دام‌ها مناسب است؟
برای گاو شیری کم‌تولید و متوسط‌تولید، گاو خشک، تلیسه، بره پرواری، گوسفند و بز داشتی. درصد جایگزینی هر گروه در جدول بخش مصرف آمده است.
آیا همه سویای جیره را می‌شود عوض کرد؟
در گاو خشک، تلیسه، بره پرواری بالای ۴۰ کیلوگرم و گوسفند و بز داشتی جایگزینی کامل ممکن است. در گاو شیری کم‌تولید و متوسط‌تولید و بره زیر ۴۰ کیلوگرم، سقف جایگزینی ۵۰ درصد است.