انواع پودر چربی دامی؛ کدام نوع برای گله شما سود دارد؟
انواع پودر چربی دامی در نگاه اول فقط دو اسم دارند: خالص و کلسیمی. اما وقتی وارد بازار میشوید، با وارداتی و داخلی، چربی ۹۹ و ۸۵ درصد و قیمتهای کاملاً متفاوت روبهرو میشوید. دامدار دقیقاً همینجا گیر میکند. کدام پودر واقعاً به شیر گاوهایش کمک میکند و کدام فقط هزینهی جیره را بالا میبرد؟ پاسخ کوتاه این است که برای افت چربی شیر و گاوهای تازهزا معمولاً پودر خالص مناسبتر است. برای تأمین همزمان انرژی و کلسیم، پودر کلسیمی منطقیتر است. با این حال، مقایسهی قیمت دو کیسه پودر چربی معمولاً خریدار را به تصمیم اشتباه میرساند. در ادامه نشان میدهیم چرا، و با چه محاسبهی سادهای میتوانید ارزانترین گزینهی واقعی را پیدا کنید.
پودر چربی دامی دقیقاً چیست؟
پودر چربی دامی یک مکمل انرژی بسیار غلیظ است که به جیرهی گاو و سایر دامها اضافه میشود. کلمهی «دامی» یعنی «مخصوص دام»، نه لزوماً «ساختهشده از چربی حیوانی». در واقع بخش بزرگی از پودرهای چربی بازار از اسیدهای چرب روغن پالم تولید میشود. بنابراین وقتی روی بسته «دامی» نوشته شده، هنوز نمیدانید داخل آن چیست و باید آنالیز را ببینید.
چرا گاوهای پرتولید به پودر چربی نیاز دارند؟
گاو شیری در ۱۲۰ روز اول پس از زایمان معمولاً انرژی کمتری از نیاز خود دریافت میکند. به این وضعیت «تعادل منفی انرژی» میگویند. در این دوره، دام نمیتواند با خوردن علوفه و کنسانترهی بیشتر کمبود را جبران کند، زیرا ظرفیت دستگاه گوارش او محدود است. در نتیجه بدن از ذخایر چربی خودش هزینه میکند و تولید شیر و باروری آسیب میبیند. پودر چربی انرژی زیادی را در حجم کم به جیره میرساند و همین کمبود را پر میکند.
چرا نمیشود بهجای آن روغن مایع اضافه کرد؟
روغنها و چربیهای معمولی، بهویژه اسیدهای چرب غیراشباع، روی میکروبهای شکمبه اثر منفی دارند. نتیجهی آن کاهش هضم الیاف، کم شدن اشتها و گاهی اسهال است. به همین دلیل، مقدار چربی معمولی در جیرهی نشخوارکنندگان بسیار محدود میماند. پودر چربی این مشکل را حل میکند، چون در شکمبه تقریباً بیاثر است و در شیردان و رودهی باریک جذب میشود.
انواع پودر چربی دامی از نظر ساختار
برای انتخاب درست، ابتدا باید ساختار محصول را بشناسید. بازار در عمل دو گروه اصلی دارد: پودر چربی خالص و پودر چربی کلسیمی. گروه سوم هم با نامهایی مثل «ویژه» و «پلاس» عرضه میشود.
پودر چربی خالص
این نوع حدود ۹۹ تا ۹۹٫۵ درصد چربی دارد. به همین دلیل انرژی هر کیلوگرم آن از نوع کلسیمی بیشتر است. علاوه بر این، بیشتر تولیدکنندگان آن را برای رفع افت چربی شیر و بهبود عملکرد گاوهای تازهزا معرفی میکنند. در مقابل، قیمت آن معمولاً بالاتر است و کلسیم اضافی به جیره نمیدهد. به بیان علمی، این محصول معمولاً همان اسیدهای چرب پریلشده است که در منابع انگلیسی prilled fatty acids نام دارد.
پودر چربی کلسیمی
در پودر کلسیمی، اسیدهای چرب با کلسیم واکنش میدهند و صابون کلسیمی تشکیل میشود. این ساختار در شکمبه پایدار است و در شیردان، زیر اثر اسید معده، شکسته میشود. میزان چربی آن حدود ۸۵ درصد و کلسیم آن حدود ۹ درصد است. بنابراین هم انرژی میدهد و هم بخشی از کلسیم جیره را تأمین میکند. البته چون درصد چربی کمتری دارد، برای رساندن همان مقدار چربی باید مقدار بیشتری از آن مصرف کرد. نام انگلیسی آن calcium salts of fatty acids است.
پودر چربی ویژه و پلاس؛ نام تجاری یا تفاوت واقعی؟
برخی شرکتها محصولاتی با نام «ویژه»، «پلاس» یا «طلایی» عرضه میکنند. این محصولات معمولاً برای گاوهای بسیار پرتولید معرفی میشوند. اما این نامها استاندارد مشترکی ندارند. بنابراین بهجای اعتماد به نام، برگهی آنالیز را بخواهید و درصد چربی و نوع محصول را خودتان بررسی کنید.
جدول زیر تفاوتهای اصلی دو نوع رایج را خلاصه میکند.
ویژگی | پودر چربی خالص | پودر چربی کلسیمی |
میزان چربی | حدود ۹۹ تا ۹۹٫۵ درصد | حدود ۸۵ درصد |
کلسیم | ندارد یا ناچیز است | حدود ۹ درصد |
قیمت هر کیلوگرم | معمولاً بالاتر | معمولاً پایینتر |
کاربرد رایج | افت چربی شیر، گاوهای تازهزا و پرتولید | تأمین همزمان انرژی و کلسیم |
پودر چربی وارداتی یا داخلی؛ کدام را بخریم؟
این دستهبندی با تقسیمبندی قبلی فرق دارد. خالص و کلسیمی به ساختار محصول مربوط است، اما وارداتی و داخلی به مبدأ آن. در نتیجه هر دو مبدأ میتوانند خالص یا کلسیمی باشند. پس هنگام مقایسهی انواع پودر چربی دامی، ساختار و مبدأ را جداگانه بررسی کنید.
پودر چربی وارداتی
پودر چربی وارداتی معمولاً بر پایهی روغن پالم تولید میشود و بخشی از آن از کشورهایی مانند مالزی میرسد. از سوی دیگر، قیمت آن به نرخ ارز و زمان ترخیص وابسته است. در نتیجه قیمت و موجودی آن ممکن است در چند هفته تغییر کند. همچنین چون ماندگاری پودر چربی محدود است، حتماً تاریخ تولید را کنترل کنید. مشخصات و قیمت روز پودر چربی وارداتی را میتوانید در دیجیفارم ببینید.
پودر چربی داخلی
پودر چربی داخلی در دو نوع اصلی عرضه میشود: پودر چربی خالص ایرانی و پودر چربی کلسیمی ایرانی. مزیت مهم آن، دسترسی در طول سال و تحویل سریعتر است. علاوه بر این، قیمت آن معمولاً کمتر تحت تأثیر نرخ ارز و ترخیص قرار میگیرد. با این حال، کیفیت همهی تولیدکنندگان یکسان نیست. بنابراین برگهی آنالیز هر محموله را مطالبه کنید. پس مبدأ بهتنهایی کیفیت را تعیین نمیکند. آنالیز، تاریخ تولید و شرایط نگهداری اهمیت بیشتری دارند.
آنالیز پودر چربی دامی؛ کدام عددها را باید بخوانیم؟
برگهی آنالیز مهمترین سند خرید است. این موارد را در آن بررسی کنید:
درصد چربی: حدود ۹۹ درصد برای نوع خالص و حدود ۸۵ درصد برای نوع کلسیمی.
درصد کلسیم: در نوع کلسیمی حدود ۹ درصد است. عددی خیلی کمتر از این باید سؤالبرانگیز باشد.
اسید چرب غالب: بیشتر پودرهای کلسیمی پایهی پالم دارند و اسید پالمیتیک در آنها غالب است. بنابراین همهی آنها اسید چرب غیراشباع بالایی ندارند.
بو و ظاهر: بوی تند یا ترشیدگی، نشانهی اکسید شدن چربی است.
تاریخ تولید و انقضا: ماندگاری این محصولات معمولاً بین ۴ تا ۶ ماه است.
همچنین شرایط نگهداری را فراموش نکنید. این محصول در برابر گرما، رطوبت و نور حساس است و دمای ۲۰ تا ۲۵ درجهی سانتیگراد برای نگهداری آن مناسب است. بنابراین یک انبار گرم و مرطوب میتواند بهترین محصول را هم خراب کند.
کدام نوع پودر چربی برای کدام دام مناسب است؟
گاوهای شیری
گاو شیری بیشترین مصرف را دارد. اگر مشکل اصلی شما پایین بودن چربی شیر است، نوع خالص معمولاً گزینهی هدفمندتری است. در برخی پژوهشها، اسیدهای چرب اشباع بلندزنجیر نسبت به نمکهای کلسیمیِ حاوی اسید چرب غیراشباع، تولید چربی شیر را بهتر حفظ کردهاند. اما اگر جیره به کلسیم هم نیاز دارد و هزینه اهمیت بیشتری دارد، نوع کلسیمی میتواند مقرونبهصرفهتر باشد. در هر حالت، انتخاب نهایی به کل جیره بستگی دارد و بهتر است با کارشناس تغذیه مشورت کنید.
گاو پرواری و سایر نشخوارکنندگان
در گاوهای پرواری هم پژوهشهایی روی نمک کلسیمی اسیدهای چرب پالم انجام شده است. با این حال، در پرواربندی معمولاً هزینه تعیینکننده است. بنابراین قبل از افزودن پودر چربی، هزینهی هر واحد انرژی آن را با جو و ذرت مقایسه کنید.
طیور
پودر چربی طیوری هم در بازار وجود دارد، اما مصرف پودر چربی در خوراک طیور معمولاً توجیه اقتصادی چندانی ندارد. بهجای آن، روغن مخصوص طیور گزینهی رایجتری است. به همین دلیل، پیش از خرید برای مرغداری، هزینهی پودر چربی را با روغن مقایسه کنید.
مقدار مصرف پودر چربی و اشتباههای رایج
منابع فنی معمولاً مصرف پودر چربی را تا حدود ۳ تا ۴ درصد مادهی خشک جیره توصیه میکنند. کل چربی جیره هم معمولاً حدود ۷ تا ۸ درصد مادهی خشک محدود میشود. در پژوهشی روی گاوهای شیری مشخص شد که در همین محدوده، نمکهای کلسیمی و اسیدهای چرب پریلشده در شکمبه تقریباً بیاثر میمانند. البته مقدار دقیق برای هر گله باید با کارشناس تغذیه تعیین شود.
سه اشتباه رایج در مصرف پودر چربی
بالا بردن بیرویهی مقدار: در پژوهشی روی گاوهای پرتولید با جیرهی پرکنسانتره، نمک کلسیمی به حدود ۳٫۹ درصد مادهی خشک رسید. در نتیجه هضم الیاف حدود ۸٫۵ واحد کمتر شد. پروتئین شیر هم تمایل به کاهش داشت. در چنین شرایطی باید تعادل اسیدهای آمینه در جیره را هم بازبینی کنید.
نادیده گرفتن ویتامینها: با افزایش اسیدهای چرب غیراشباع، نیاز دام به ویتامینها بالا میرود. بنابراین جیره را با ویتامینها متعادل کنید.
مقایسهی قیمت هر کیسه: این اشتباه، رایجترین و پرهزینهترین مورد است. توضیح آن در بخش بعد آمده است.
چرا قیمت هر کیسه معیار درستی نیست؟
فرض کنید پودر خالص ۹۹ درصدی کیلویی ۱۰۰ واحد و پودر کلسیمی ۸۵ درصدی کیلویی ۸۰ واحد قیمت دارد. عددها فرضی است و فقط برای مثال آمده است. در این حالت هر کیلوگرم چربی واقعی در نوع خالص حدود ۱۰۱ واحد و در نوع کلسیمی حدود ۹۴ واحد تمام میشود. پس کیسهی گرانتر لزوماً چربی گرانتری ندارد و کیسهی ارزانتر هم همیشه صرفهی بیشتری ندارد. فرمول ساده است: قیمت هر کیلو را بر درصد چربی تقسیم کنید. البته کلسیم موجود در نوع کلسیمی ارزش جداگانهای دارد و باید در مقایسه لحاظ شود.
چطور پودر چربی مناسب گلهی خود را انتخاب کنیم؟
هدف را مشخص کنید: افت چربی شیر، کمبود انرژی یا نیاز به کلسیم.
ساختار را انتخاب کنید: خالص یا کلسیمی، بر اساس همان هدف.
آنالیز و تاریخ تولید را بخواهید: بدون برگهی آنالیز خرید نکنید.
قیمت را بر اساس هر کیلو چربی واقعی مقایسه کنید: نه بر اساس قیمت هر کیسه.
از چند تأمینکننده پیشنهاد بگیرید: رقابت فروشندگان معمولاً قیمت را منصفانهتر میکند.
در دیجیفارم میتوانید مشخصات مورد نیازتان را در قالب مناقصه ثبت کنید و پیشنهاد چند تأمینکننده را کنار هم ببینید. همچنین چربی فقط بخشی از معادلهی جیره است. برای مثال، مقایسهی کنجالهی کلزا پرک و پلت به شما کمک میکند منبع پروتئین اقتصادیتری انتخاب کنید.
جمعبندی؛ انتخاب بین انواع پودر چربی دامی
انواع پودر چربی دامی را باید از سه زاویه سنجید: ساختار (خالص یا کلسیمی)، مبدأ (وارداتی یا داخلی) و آنالیز واقعی. اگر مشکل شما افت چربی شیر است، نوع خالص معمولاً هدفمندتر است. اگر انرژی و کلسیم را با هم میخواهید، نوع کلسیمی منطقیتر است. در هر دو حالت، قیمت هر کیلو چربی واقعی را مقایسه کنید، نه قیمت هر کیسه را. در نتیجه، انتخاب درست هم شیر بیشتری میدهد و هم هزینهی جیره را کنترل میکند. برای دیدن موجودی و قیمت روز، به دستهی پودر چربی در دیجیفارم سر بزنید.