نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام
نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام، برخلاف تصور خیلی از دامداران، به همان اندازه خودِ خرید آن اهمیت دارد؛ چون همین محصول مفید، اگر اصولی مصرف نشود، می‌تواند باعث نفخ یا حتی خفگی دام شود. نکته کلیدی اینجاست که تفاله خشک باید پیش از مصرف خیس بخورد، هرگز نباید تنها منبع انرژی جیره باشد و مقدار مصرف آن هم بسته به نوع دام و هدف پرورش فرق می‌کند. در ادامه، قدم‌به‌قدم نحوه آماده‌سازی و دوز مصرف را برای گاو شیری، گوسفند و بره پرواری توضیح می‌دهیم تا از این محصول بیشترین بازده را بگیرید، بدون اینکه سلامت دام به خطر بیفتد.
چرا نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام به‌اندازه خرید آن مهم است؟
خیلی از دامدارها فکر می‌کنند همین‌که تفاله چغندر باکیفیت خریدند، کارشان تمام است، در حالی که این محصول در تماس با آب به‌شدت حجیم می‌شود. اگر تفاله چغندر فشنگی بدون آماده‌سازی به دام داده شود، همین حجیم‌شدن ناگهانی در دستگاه گوارش می‌تواند منجر به نفخ شکمبه یا خفگی شود. بنابراین، پیش از هر چیز باید بدانید که تفاله چغندر یک خوراک کامل نیست، بلکه بخشی از جیره است که باید کنار مواد دیگر و با روش درست مصرف شود.
خیساندن تفاله چغندر فشنگی پیش از مصرف
قدم اول و مهم‌ترین قدم در نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام، خیساندن آن در آب است، به‌خصوص برای نوع فشنگی که فشرده‌تر هستند و دیرتر باز می‌شوند. تفاله باید آن‌قدر در آب بماند تا کاملاً باز و نرم شود و سپس در اختیار دام قرار گیرد؛ در غیر این صورت همان‌طور که گفته شد خطر خفگی و نفخ افزایش می‌یابد. برای گله‌های بزرگ، بهتر است خیساندن را چند ساعت زودتر و به‌صورت دسته‌ای انجام دهید تا در زمان تغذیه با کمبود مواجه نشوید.
تفاوت تفاله چغندر فشنگی، تر و پرک در نحوه آماده‌سازی
تفاله چغندر پرک به‌دلیل اندازه کوچک‌تر (حدود پنج تا ده میلی‌متر) سریع‌تر آب جذب می‌کند و آماده‌سازی آن کوتاه‌تر است. تفاله چغندر فشنگی چون فشرده‌ترند، به زمان خیساندن بیشتری نیاز دارند. تفاله تر یا آب‌دار هم به دلیل رطوبت بالا نیازی به خیساندن ندارد، اما چون به‌سرعت فاسد می‌شود، باید همراه با یک ماده خشک مثل کاه سیلو شود تا قابل نگهداری باشد.
میزان مصرف تفاله چغندر برای گاو شیری
در گاو شیری، تفاله چغندر معمولاً به‌عنوان بخشی از کنسانتره و در کنار سبوس، کنجاله سویا و ذرت استفاده می‌شود، نه به‌عنوان جایگزین کامل غلات. دلیلش این است که پروتئین این محصول کم تا متوسط است و اگر بخش بزرگی از جیره را تشکیل دهد، جیره از نظر پروتئین کم می‌آورد. مقدار دقیق مصرف باید متناسب با مرحله شیردهی، وزن دام و میزان تولید شیر تنظیم شود؛ بنابراین بهتر است این بخش از جیره را با کمک کارشناس تغذیه دام یا بر اساس تجربه محلی گاوداری خودتان تعیین کنید.
تفاله چغندر برای گوسفند و بره پرواری؛ چقدر و چطور؟
برای بره‌های پرواری، تفاله چغندر می‌تواند بخش قابل‌توجهی از جیره پرانرژی را تشکیل دهد. در یک بررسی روی بره‌های پرواری با وزن اولیه حدود ۳۱ کیلوگرم، جیره‌ای شامل ۷۵ درصد تفاله چغندر و ۲۵ درصد جو استفاده شد؛ در طول ۷۰ روز پرواربندی، بره‌ها روزانه حدود ۳۲۰ گرم اضافه‌وزن گرفتند و وزن نهایی به حدود ۵۳.۵ کیلوگرم رسید. در همین بررسی، بره‌ها روزانه در حدود ۱.۳۶ کیلوگرم از این جیره مصرف کردند و به‌ازای هر کیلوگرم افزایش وزن، حدود ۴.۲۶ کیلوگرم خوراک مصرف شد. این عدد نشان می‌دهد که تفاله چغندر، در صورت ترکیب درست با جو، می‌تواند جایگزین مؤثری برای بخشی از جیره پرواربندی باشد.
مقایسه تفاله چغندر و جو در جیره دام
از نظر انرژی قابل تخمیر در شکمبه، تفاله چغندر تقریباً هم‌ارز جو است، با این تفاوت که فیبر قابل هضم بالاتر و نشاسته کمتری دارد. طبق یک پژوهش روی گوسفندان با جیره پرکنسانتره، جایگزینی جو با ۱۸ تا ۳۶ درصد تفاله چغندر بهترین ضریب تبدیل غذایی را داشت، در حالی که جایگزینی ۵۴ درصدی نتیجه ضعیف‌تری نشان داد. علاوه بر این، با افزایش سهم تفاله در جیره، قابلیت هضم فیبر (NDF و ADF) بیشتر می‌شود اما قابلیت هضم کلی ماده خشک کمی کاهش می‌یابد. در نتیجه، جایگزینی بخشی از جو با تفاله چغندر منطقی است، اما جایگزینی کامل آن معمولاً به‌صرفه نیست. اگر تفاله همراه با ملاس تهیه شده باشد، خوش‌خوراک‌تر هم می‌شود؛ برای آشنایی کامل با نقش ملاس در جیره دام، مقاله ملاس چیست را هم بخوانید.
نکات ایمنی و هشدارهای مهم در مصرف تفاله چغندر
علاوه بر خیساندن، چند نکته دیگر هم در نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام باید رعایت شود. اول اینکه هرگونه کپک، قارچ قابل مشاهده یا بوی سوختگی و ترش در تفاله، نشانه فساد است و چنین محصولی نباید مصرف شود. دوم اینکه تفاله خشک هرگز نباید تنها منبع هیدروکربنه جیره باشد، چون در این صورت خواص مفید خود را از دست می‌دهد. سوم، به دلیل خاصیت ملینی این محصول، مصرف بیش‌ازحد می‌تواند باعث اسهال یا اختلال گوارشی در دام شود؛ بنابراین شروع تدریجی و افزایش پلکانی سهم تفاله در جیره، روش امن‌تری است.
قیمت تفاله چغندر اصفهان و عوامل موثر بر آن
قیمت تفاله چغندر اصفهان، مثل بیشتر مناطق دیگر، ثابت نیست و به چند عامل بستگی دارد: درصد رطوبت باقی‌مانده در تفاله، شکل فرآوری آن (پرک، فشنگی که معمولاً گران‌تر است)، وجود یا نبود ملاس، فاصله تا کارخانه قند اصفهان و هزینه حمل، و همچنین فصل خرید؛ در بازه برداشت و فرآوری چغندر قند، عرضه بیشتر است و قیمت‌ها معمولاً پایین‌تر می‌آید. بنابراین اگر قیمتی که می‌شنوید با نمونه‌های دیگر همخوانی ندارد، اول این مشخصات فنی را مقایسه کنید، نه فقط رقم پایانی را.
جمع‌بندی
در نهایت، نحوه مصرف تفاله چغندر برای دام از سه اصل ساده پیروی می‌کند: خیساندن پیش از مصرف، ترکیب با سایر اجزای جیره به‌جای مصرف تنها، و رعایت دوز متناسب با نوع و مرحله رشد دام. با رعایت همین چند نکته، می‌توانید از این محصول مقرون‌به‌صرفه، بدون نگرانی بابت نفخ یا خفگی، بیشترین بازده تغذیه‌ای را برای گله خود بگیرید.